Eigen regie en vertegenwoordiging

U heeft uw hele leven uw eigen beslissingen genomen. Er kan echter een tijd komen dat u wilsonbekwaam wordt. Dit betekent dat u uw belangen niet goed meer zelf kunt behartigen. Dan zal iemand anders dit, namens u, voor u moeten doen. Dit wordt een wettelijk vertegenwoordiger genoemd. Hieronder leest u informatie over vertegenwoordiging en bijbehorende begrippen. Wij adviseren u en uw naasten deze informatie goed door te lezen.

U bent wilsbekwaam als u in staat bent om beslissingen te nemen over uzelf en over uw behandeling. Zorgverleners zijn wettelijk verplicht wilsbekwame cliënten te informeren over hun zorg en behandeling en toestemming te vragen voor de uitvoering hiervan.

U bent wilsonbekwaam als u informatie over uw ziekte, aandoening of behandeling niet meer goed kunt begrijpen. Hierdoor bent u niet goed in staat om een besluit te nemen over de behandeling en ook niet om de gevolgen van een dergelijk besluit te overzien. In de Wet zorg en dwang (lees meer over de Wet zorg en dwang onder het onderwerp Wet- en regelgeving) is vastgelegd wie mag bepalen of iemand wilsonbekwaam is (deskundige) en dat dit niet de behandelend arts kan zijn. Wel heeft de behandelend arts een rol als de deskundige en de vertegenwoordiger het niet eens worden over de wilsonbekwaamheid van de cliënt. In dat geval beoordeelt niet de deskundige, maar de behandelend arts de wilsbekwaamheid van de cliënt. De behandelend arts hoeft geen overeenstemming te bereiken met de vertegenwoordiger.

Wettelijk is vastgelegd wie vertegenwoordiger kan zijn:

1. Een curator, mentor of bewindvoerder (benoemd door de rechter)
2. Een schriftelijk gemachtigde (benoemd door uzelf in een schriftelijke verklaring)
3. Uw echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel
4. Kind/broer/zus

De volgorde van deze opsomming is belangrijk. Als u zelf niet kunt beslissen over uw zorg, zal de zorgverlener eerst kijken of u een mentor of curator heeft. Als er geen mentor of curator is, wordt gekeken of er een schriftelijke gemachtigde is. Wanneer er geen mentor, curator of schriftelijk gemachtigde is, kan uw echtgenoot, partner, kind, broer of zus uw wettelijk vertegenwoordiger zijn. U en/of uw naasten spreken dan met elkaar af wie de rol van wettelijk vertegenwoordiger op zich zal nemen. Dit wordt vastgelegd in het zorgdossier. Soms komen de kinderen, broers en zussen er niet uit wie de vertegenwoordiger wordt. Dan wijst de arts een vertegenwoordiger aan.

De kantonrechter kan een mentor, curator of bewindvoerder aanwijzen. Daarbij beoordeelt de rechter waarover iemand zelf kan blijven beslissen, en waarover niet.

• Een mentor neemt beslissingen over verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. Hij kan inzage krijgen in het dossier van de cliënt. De mentor gaat niet over geldzaken;
• Een bewindvoerder beheert bepaalde goederen en/of het geld van de cliënt. Een bewindvoerder neemt geen beslissingen over de gezondheid en mag het dossier van de cliënt niet inzien;
• Een curator behartigt de financiële én persoonlijke belangen van de cliënt. Hij is dus eigenlijk zowel mentor als bewindvoerder. Het is de meest vergaande vorm van vertegenwoordiging. De cliënt kan bijna geen eigen beslissingen meer maken. Volgens de wet is hij dan handelingsonbekwaam.

Toestemming geven voor zorg
Een zorgverlener, die zorg of een behandeling wil geven aan een wilsonbekwame cliënt, moet toestemming vragen aan de wettelijk vertegenwoordiger. De vertegenwoordiger moet de cliënt zo veel mogelijk betrekken bij de beslissing. Ook de zorgverlener moet altijd proberen te overleggen met de cliënt.

Inzage in medische informatie
Zie hiervoor het onderwerp Zorgdossier en Zorg(behandel)plan.

Heeft u zelf nog invloed op de beslissingen?
U heeft altijd recht op uitleg over uw situatie. En voor zover mogelijk mag u altijd uw mening geven. Ook over zaken waarover u niet zelf kunt beslissen. De vertegenwoordiger moet altijd met u overleggen, zolang dat enigszins mogelijk is.

Een (wettelijk) vertegenwoordiger is iets anders dan een 1e of 2e contactpersoon. Een (wettelijk) vertegenwoordiger mag de cliënt formeel vertegenwoordigen als er beslissingen in de zorg en behandeling en/of financiën moeten worden genomen. Een 1e of 2e contactpersoon heeft geen formele status en kan dit niet. De 1ste of 2e contactpersoon is er vooral om informatie door te geven aan het netwerk van de cliënt rond praktische zaken.

In de praktijk zien we wel vaak dat de rol van 1e of 2e contactpersoon en (wettelijk) vertegenwoordiger door één persoon wordt vormgegeven.

Klachten over een mentor, curator of bewindvoerder kunt u het beste eerst met de betreffende persoon zelf bespreken. Als u er samen niet uitkomt, kunt u een klacht indienen. Dat gaat als volgt:

• U moet 18 jaar of ouder zijn;
• U schrijft een brief aan de kantonrechter van de rechtbank in het rechtsgebied waar de persoon woont die wordt vertegenwoordigd;
• Zet duidelijk in de brief wat er volgens u niet goed gaat in de vertegenwoordiging. Geef voorbeelden en onderbouw uw klacht;
• Vraag in de brief of de rechter de vertegenwoordiger kan berispen of vervangen.

Meer informatie over wettelijke vertegenwoordiging leest u hier.