Schriftelijke wilsverklaring

Er kan een tijd komen dat u als cliënt uw belangen niet goed meer kunt behartigen. Dit wordt ook wel wilsonbekwaamheid genoemd. Om toch invloed uit te oefenen en wel of geen toestemming te kunnen geven voor bepaalde (medische) behandelingen in de toekomst, kunt u uw wensen schriftelijk vastleggen in een wilsverklaring. Hieronder leest u hier meer over.

Dit is een schriftelijke verklaring, gedateerd en ondertekend, waarin kan staan dat u in bepaalde omstandigheden een bepaalde behandeling of ingreep weigert. Dit wordt de ‘negatieve’ wilsverklaring (een niet-behandelverklaring) genoemd. U kunt echter ook om een bepaald handelen verzoeken; dat wordt een ‘positieve’ wilsverklaring genoemd. Bijvoorbeeld een euthanasieverklaring of een verzoek om in alle omstandigheden gereanimeerd te worden.

Ons advies is een schriftelijke wilsverklaring zo vroeg mogelijk op te stellen, omdat in de praktijk vaak blijkt dat de wilsverklaring te laat wordt opgesteld: pas als iemand al (deels) wilsonbekwaam is. Ook adviseren wij de wilsverklaring eens per 2 á 3 jaar opnieuw te bekijken en deze dan opnieuw te dateren en te ondertekenen. U kunt een schriftelijke wilsverklaring altijd herroepen of intrekken, mits u hiertoe in staat bent. Overigens is een schriftelijke wilsverklaring pas van toepassing als de opsteller niet meer wilsbekwaam is om het betreffende besluit zelf te nemen.

Ook het vastleggen/machtigen van de persoon die u mag vertegenwoordigen als u uw belangen niet meer kunt behartigen, kan helpen ervoor te zorgen dat rekening wordt gehouden met uw wensen als u deze zelf niet zo goed meer kunt verwoorden. U kunt dat laten vastleggen bij een notaris, maar u kunt daartoe ook zelf een volmacht schrijven met een datum en handtekening.

De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (zie ook Wet zorg en dwang en WGBO) geeft een wettelijke status aan een door een wilsbekwame cliënt (van 16 jaar of ouder) opgestelde schriftelijke wilsverklaring. Het gaat daarbij om een verklaring waarin de cliënt aangeeft in de toekomst een bepaalde behandeling te weigeren, een negatieve wilsverklaring dus. Deze niet-behandelverklaring moet in principe door de arts worden gerespecteerd. Wel behandelen zou in dat geval betekenen dat de arts de cliënt behandelt zonder diens toestemming, wat strijdig is met de WGBO. Toch mag de arts van de verklaring afwijken als hij daarvoor bijzondere redenen heeft, bijvoorbeeld als een nieuwe therapie beschikbaar is gekomen waarvan de cliënt niet kon weten. De arts zal zijn beslissing om de verklaring niet te volgen moeten kunnen verantwoorden. De cliënt of diens vertegenwoordiger kan de arts aanspreken op zijn beslissing de verklaring naast zich neer te leggen en eventueel een klacht indienen of in het uiterste geval een kort geding eisen.

Bij een positieve wilsverklaring – de wens van de cliënt om een bepaalde behandeling juist wel te ondergaan – beslist de arts of hij of zij aan het verzoek kan voldoen. De arts is niet verplicht om een dergelijke schriftelijke wilsverklaring te volgen. Als het strijdig is met de medische professionele standaard, moet de arts de verklaring negeren. Bijvoorbeeld de wens van een cliënt om in alle omstandigheden gereanimeerd te willen worden. Als de arts concludeert dat dit medisch zinloos is kan noch de cliënt, noch zijn vertegenwoordiger van de arts eisen dat hij een medisch zinloze behandeling inzet of voortzet. Een schriftelijk verzoek om euthanasie is een bijzondere vorm van de positieve wilsverklaring. De arts kan een dergelijk verzoek alleen inwilligen als hij voldoet aan de in de wet omschreven zorgvuldigheidseisen. De Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) kan u hierover informeren.

De schriftelijke wilsverklaring hoeft niet aan bepaalde vormvereisten te voldoen, met uitzondering van een donorverklaring. Het hoeft dus geen notariële akte te zijn. Toch kan een verklaring die niet juist is geformuleerd of onduidelijk is ondertekend, meer problemen veroorzaken dan ze oplost. De formulering van de schriftelijke wilsverklaring moet helder en eenduidig zijn en zijn voorzien van een dagtekening en identificeerbare handtekening. Een schriftelijke wilsverklaring moet actueel zijn, tenzij uiteraard de opsteller ervan inmiddels onomkeerbaar wilsonbekwaam is. Voor het actualiseren van de schriftelijke wilsverklaring is de cliënt zelf verantwoordelijk. Om misinterpretatie te voorkomen, raden wij aan gebruik te maken van voorbeelden die door patiënten- en belangenverenigingen zijn opgesteld. Deze vindt u op internet.

De cliënt (of bij wilsonbekwaamheid diens vertegenwoordiger) is ervoor verantwoordelijk dat, als dit aan de orde is, de schriftelijke wilsverklaring niet aan de aandacht van belanghebbenden ontsnapt. Beschikt u over een schriftelijke wilsverklaring? Dan is het verstandig dit bij uw verblijf in een van onze huizen kenbaar te maken aan uw regisseur en uw behandelend arts. Als u een kopie van uw schriftelijke wilsverklaring aan uw regisseur overhandigt, wordt deze opgenomen in uw zorgdossier. Tevens doet u er goed aan een kopie te verstrekken aan uw partner of naaste familie en aan uw behandelend arts.